Αυνανισμός: 10 συχνές ερωτήσεις και τι ισχύει πραγματικά
Σε μια εποχή που υπάρχει τόση ελευθερία σχετικά με θέματα σεξουαλικότητας και όλα πλέον συζητούνται ανοιχτά, το θέμα του αυνανισμού διατηρεί ακόμη μια ιδιαίτερη βαρύτητα, είναι κάτι τόσο προσωπικό, ένα μυστικό… Και σε μια ψυχοθεραπεία χρειάζεται χρόνος και εγκαθίδρυση μιας σχέσης εμπιστοσύνης για να τεθεί και να συζητηθεί, αν συζητηθεί, το θέμα του αυνανισμού. Ενώ η συζήτηση για τη σεξουαλική επαφή είναι πιο εύκολο να τεθεί και να αναλυθεί ευρέως. Ίσως γιατί η σεξουαλική δραστηριότητα είναι κάτι φυσιολογικό, καλό, αναμενόμενο, ένα κατόρθωμα αφού περιέχει τον “Άλλο”; Άλλωστε δεν ρωτά ποτέ κανείς αν είναι φυσιολογικό να κάνει σεξ…
Και όταν, βέβαια, τεθεί το θέμα του αυνανισμού στη συνεδρία της ψυχοθεραπείας μπαίνει πάντα με συνοπτικές διαδικασίες, ποτέ με πολλές ή αναλυτικές λεπτομέρειες… Είναι κάτι τόσο προσωπικό… Οι άνθρωποι δεν θέλουν οι άλλοι να “βλέπουν” αυτή την πλευρά του εαυτού τους …αλλά ούτε και οι ίδιοι να έχουν αυτή τη “θέαση” των άλλων…
Γιατί, όμως, η εξερεύνηση του σώματός μας και του τρόπου με τον οποίο μπορούμε να πάρουμε χαρά από αυτό είναι κάτι τόσο περίεργο ή κακό; Ίσως αν ρωτούσαμε ανθρώπους τι θα ντρέπονταν περισσότερο, το να τους δει κάποιος κατά τη διάρκεια της ερωτικής πράξης ή του αυνανισμού, είναι βέβαιο ότι οι περισσότερες απαντήσεις θα ανέφεραν τον αυνανισμό…
Τι ρωτούν λοιπόν πιο συχνά οι άνθρωποι σχετικά με τον αυνανισμό και τι ισχύει πραγματικά;
1. Είναι φυσιολογικός ο αυνανισμός;
Ο αυνανισμός αποτελεί μια φυσιολογική και συχνή μορφή σεξουαλικής συμπεριφοράς και είναι μέρος της σεξουαλικής ζωής πολλών ανθρώπων, ανεξάρτητα από ηλικία, φύλο ή ερωτικό προσανατολισμό. Από βιολογικής /ιατρικής απόψεως ο αυνανισμός αποτελεί μια πράξη με την οποία ο οργανισμός “εκτονώνεται” και εκλύονται σημαντικές ορμόνες που έχουν ευεργετική επίδραση στον οργανισμό
Μέσω του αυνανισμού το άτομο μπορεί να γνωρίσει και να εξερευνήσει το σώμα του και τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να νιώσει χαρά και να διεκδικήσει την απόλαυση. Όπως προαναφέρθηκε, το σώμα εκτονώνεται και ανακουφίζεται από το στρες, την ένταση, τη σεξουαλική επιθυμία κοκ.
Παρόλα αυτά, το πιο σημαντικό ερώτημα που τίθεται εδώ είναι το νόημα και η σημασία του αυνανισμού για το ίδιο το άτομο:
“Τι σημαίνει για σένα η συγκεκριμένη πράξη, η επιθυμία σου, η φαντασίωσή σου και, κυρίως, η σχέση σου με αυτήν”;
Γιατί μπορεί κανείς να λαμβάνει δεκάδες επιστημονικές διαβεβαιώσεις ότι ο αυνανισμός είναι φυσιολογικός αλλά, αν ο ίδιος επενδύει το θέμα με ενοχικό νόημα και σημασία, το αποτέλεσμα θα είναι ούτως ή άλλως να τον βιώνει ως ταμπού και ντροπή.
Συμπερασματικά, λοιπόν, μπορεί να ειπωθεί ότι ο αυνανισμός βιώνεται ψυχικά ως φυσιολογικός για το άτομο που έχει αποδεχτεί ότι το σώμα του “επιθυμεί” και μπορεί να νιώσει ηδονή και ότι η επιθυμία αυτή ανήκει πρώτα απ’ όλα στον ίδιο… Δεν χρειάζεται πάντα κάποιον “Άλλον” για να υπάρξει.
2. Πόσο συχνά είναι φυσιολογικό να αυνανίζεται κάποιος;
Και στο ερώτημα αυτό τίθεται εξαρχής ένα παράδοξο καθώς τίθεται το θέμα της “φυσιολογικότητας”! Βέβαια, ποτέ δεν ρωτά κανείς: “Πόσο συχνά είναι φυσιολογικό να κάνεις σεξ”; Σίγουρα, όμως, δεν υπάρχει ένας αριθμός που μπορεί να απαντήσει και να ορίσει τη συχνότητα αυνανισμού που είναι φυσιολογική. Ουσιαστικά, η απάντηση έγκειται σε δύο βασικούς άξονες:
–Τη λειτουργικότητα: Είναι το άτομο λειτουργικό μέσα στην καθημερινότητά του με τη ρουτίνα του σχετικά με τον αυνανισμό; Μήπως επηρεάζεται η καθημερινότητα, η εργασία, οι σχέσεις, ο ύπνος κοκ. Με άλλα λόγια, έχει σημασία ο τρόπος με τον οποίο εντάσσεται ο αυνανισμός στη ζωή του ατόμου και όχι ένας αριθμός που υποδηλώνει μια συχνότητα…
–Τον έλεγχο της κατάστασης: Έχει το άτομο τον έλεγχο και την επιλογή σχετικά με τον αυνανισμό ή καταλήγει να είναι ένας καταναγκασμός που ελέγχει τη ζωή του; Έχει την επιλογή να μην το κάνει; Μπορεί να σταματήσει ή να περιορίσει τη συμπεριφορά αυτή όταν το επιθυμεί;
3. Γιατί νιώθω ενοχές και ντροπή για τον αυνανισμό;
“Τι συμβαίνει μέσα μου όταν επιθυμώ;”, θα μπορούσε να τεθεί με διαφορετικό τρόπο αυτό το ερώτημα. Σίγουρα ο αυνανισμός διεγείρει μια εσωτερική σύγκρουση μεταξύ επιθυμίας και απαγόρευσης. Η απαγόρευση αυτή είναι γνωστό πώς έχει τις ρίζες της σε θρησκευτικές πεποιθήσεις, κοινωνικές και πολιτισμικές ιδέες και τοποθετήσεις, ιδιαίτερα για τις γυναίκες που επί αιώνες δεν είχαν το δικαίωμα της απόλαυσης στην ερωτική ζωή.
Στην ψυχαναλυτική θεωρία ένας από τους σημαντικούς τρόπους κατανόησης της ενοχής σχετίζεται με το Υπερεγώ. Με απλά λόγια, το Υπερεγώ αφορά την εσωτερικευμένη πλευρά των κανόνων, των αξιών, των απαγορεύσεων και των προσδοκιών που έχουμε δεχθεί κατά την ανάπτυξή μας.
Οι φωνές των γονέων, οι κοινωνικές αντιλήψεις, οι πολιτισμικές αξίες και οι κανόνες που μάθαμε ως παιδιά γίνονται μέρος της εσωτερικής ψυχικής ζωής και υποδεικνύουν την απαγόρευση και το “δεν επιτρέπεται να θέλω κάτι». Οι “φωνές” της απαγόρευσης του αυνανισμού λειτουργούν σιωπηλά μέσα μας ακόμη και όταν πια δεν υπάρχουν γύρω μας οι σημαντικοί “Άλλοι” για να τις ψιθυρίζουν…
Τέλος, η ενοχή και η ντροπή μπορεί να βιώνονται γιατί, επιπλέον, όπως προαναφέρθηκε, ο αυνανισμός δεν περιλαμβάνει τον “Άλλον”: δεν έχεις μια σχέση, δεν επικοινωνείς, δεν προσπαθείς να αναπαράγεις απογόνους… Συχνά υπάρχει η αίσθηση ότι συμβαίνει κάτι λάθος μόνο και μόνο επειδή είναι κάποιος μόνος…
4. Είναι φυσιολογικός ο αυνανισμός όταν είσαι σε μια σχέση;
Όπως έχει προαναφερθεί ο αυνανισμός είναι ούτως ή άλλως φυσιολογικός οπότε και εδώ το συγκεκριμένο ερώτημα θα πρέπει να τεθεί με μια πιο ουσιώδη μορφή: “Τι νόημα παίρνει ο αυνανισμός στα πλαίσια μιας σχέσης και τι νόημα αποδίδουν οι ίδιοι οι σύντροφοι σε αυτόν”;
Και, τελικά, είναι ο αυνανισμός που ενοχλεί στα πλαίσια μιας σχέσης ή οι φαντασιώσεις που έχει κάποιος για να αυνανιστεί; Έχετε σκεφτεί ποτέ αν ο/η σύντροφός σας σάς έλεγε ότι σας σκέφτεται και αυτό του/ ης προκαλεί ερεθισμό και αυνανίζεται, μπορεί και να το θεωρούσατε κολακευτικό παρά μια μορφή απιστίας. Μήπως, τελικά, το θέμα δεν είναι ο αυνανισμός αλλά το τι σκέφτεται και τι φαντασίωση έχει κανείς εκείνη τη στιγμή… Σίγουρα αυτό που ενοχλεί τους συντρόφους σε μια σχέση είναι μήπως τελικά ο/η σύντροφός τους δεν τους βρίσκει πια ελκυστικούς!
Επιπλέον, ο αυνανισμός μέσα στη σχέση μπορεί να βιώνεται και ως συναισθηματική εγκατάλειψη: μέσω του αυνανισμού απομακρυνόμαστε από τον/η σύντροφό μας ή, ανακαλύπτοντας ότι ο/η σύντροφός μας αυνανίζεται, νιώθουμε εγκαταλελειμμένοι. Γι’ αυτό και είναι σημαντικό να παρατηρήσουμε με ποιο τρόπο λειτουργεί ο αυνανισμός μέσα στη σχέση: “Μήπως γίνεται ένα “καταφύγιο” από το σχεσιακό άγχος, την απόρριψη ή τη σύγκρουση; Η αποφυγή μέσω του αυνανισμού είναι απλώς ένας από τους πολλούς τρόπους με τους οποίους οι σύντροφοι απομακρύνονται όταν οι σχέσεις τους είναι τεταμένες.
Το πραγματικό πρόβλημα όμως εδώ είναι η αποσύνδεση και όχι ο αυνανισμός.
Τέλος, η μυστικοπάθεια, το ψέμα και η “εξαπάτηση” φέρνουν δυσφορία στη σχέση και η εμπιστοσύνη ανάμεσα στο ζευγάρι διαβρώνεται. Και εδώ, όμως, η μυστικότητα σηματοδοτεί την αποσύνδεση και όχι ο αυνανισμός! Όταν τα ζευγάρια επικοινωνούν ανοιχτά και χωρίς ντροπή τείνουν να αναφέρουν λιγότερες συγκρούσεις και μεγαλύτερη ικανοποίηση.
5. Είναι φυσιολογικές οι φαντασιώσεις που έχω στον αυνανισμό;
«Πώς τα σκέφτομαι αυτά τα πράγματα; Μήπως σημαίνει κάτι για μένα; Μήπως υπάρχει κάτι “λάθος” στη σεξουαλικότητά μου»;
Αυτά είναι συνήθως τα ερωτήματα που γεννώνται με τις φαντασιώσεις στον αυνανισμό και μπορεί να τρομάζουν, συχνά σε μεγάλο βαθμό. Οι φαντασιώσεις όμως αποτελούν έναν τρόπο με τον οποίο ο ψυχισμός επεξεργάζεται την επιθυμία, την ένταση, την εγγύτητα, την απαγόρευση, την ταυτότητα και τη σχέση με τον άλλον και δεν χρειάζεται να μας φοβίζουν ότι “αποκαλύπτουν” τον πραγματικό μας χαρακτήρα, το πρόβλημά μας ή ότι αποτελούν κυριολεκτική επιθυμία για δράση.
Ίσως, επομένως, θα ήταν πιο χρήσιμο να αναρωτηθούμε τι θέση και λειτουργία έχουν οι φαντασιώσεις στην ψυχική μας ζωή και τι δρόμους μάς ανοίγουν αν προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε τα συναισθήματα που τις συνοδεύουν και τον τρόπο με τον οποίο συνδέονται με τις προσωπικές μας εμπειρίες και ασυνείδητες επιθυμίες.
Αν, για παράδειγμα, ένας άντρας φαντασιώνει συχνά μια γυναίκα να του μιλάει άσχημα και να είναι κυριαρχική, μπορεί αυτόματα να του δημιουργείται ένας φόβος ότι είναι αδύναμος, ίσως και ομοφυλόφιλος κοκ. Στα πλαίσια μιας ψυχοθεραπείας, όμως, η φαντασίωση αυτή θα μπορούσε να διερευνηθεί σχετικά με το τι σημαίνει για εκείνον αυτή η σκηνή, μήπως τον διεγείρει ερωτικά μια δυναμική γυναίκα, μήπως θαυμάζει ή έχει ανάγκη τη δυνατή γυναίκα αλλά “δεν του επιτρέπεται” να το δείξει αυτό ή ότι θα ήθελε κι εκείνος να γίνει πιο δυναμικός κοκ.
Τέλος, είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι η φαντασίωση από μόνη της δεν αποτελεί πρόθεση, σχέδιο ή επιθυμία για πραγματική δράση. Η ψυχική ζωή δεν λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο που λειτουργεί η πραγματικότητα. Στη φαντασίωση μπορούν να συνυπάρχουν πρόσωπα, ρόλοι και καταστάσεις που δεν θα μπορούσαν ή δεν θα έπρεπε να συνυπάρχουν στην πραγματική ζωή. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν τρομάζουμε από το περιεχόμενο μιας φαντασίωσης και βγάζουμε το βιαστικό συμπέρασμα: «Αφού το σκέφτηκα, σημαίνει ότι κατά βάθος το θέλω».
6. Τι σημαίνει όταν κάποιος προτιμά τον αυνανισμό από το σεξ με σύντροφο;
Κι εδώ χρειάζεται αρκετή σκέψη και διερεύνηση για να κατανοήσουμε την ψυχική δυναμική αυτής της κατάστασης. Σίγουρα, όμως, δεν χρειάζεται να βγάζουμε βιαστικά συμπεράσματα και να εκλαμβάνουμε την κατάσταση ευθύς εξαρχής ως απόρριψη και ένδειξη ότι δεν είμαστε πλέον επιθυμητοί!
Μια σημαντική πληροφορία θα ήταν να γνωρίζαμε τη ρουτίνα του ατόμου σχετικά με τον αυνανισμό πριν από τη σχέση που έχει τώρα μαζί μας. Μπορεί ο αυνανισμός να αποτελούσε για το άτομο αυτό, από την εφηβική ηλικία, έναν ιδιαίτερο τρόπο με τον οποίο ηρεμούσε, ερχόταν σε επαφή με τον εαυτό του μακριά από τη “θέαση” των άλλων κοκ.
Ένα δεύτερο σημαντικό στοιχείο αποτελεί η αίσθηση ελέγχου. Όταν το άτομο είναι μόνο του, κατά τη διάρκεια του αυνανισμού, έχει μεγαλύτερη αίσθηση ελέγχου στον τρόπο με τον οποίο θα πάρει απόλαυση αλλά και σε ζητήματα της σχέσης που μπορεί να τον δυσκολεύουν. Για παράδειγμα, στον αυνανισμό δεν υπάρχει άγχος για να ικανοποιηθεί ο/η σύντροφος, αποφεύγεται η κριτική και η αυτοκριτική και γενικότερα είναι πιο εύκολο να τα “καταφέρει” κανείς…
Όπως αντιλαμβανόμαστε το ερώτημα αυτό φέρνει στην επιφάνεια σημαντικά ζητήματα που σχετίζονται με βαθύτερες ψυχικές συγκρούσεις σχετικά με την οικειότητα και το πώς νιώθει κανείς υπό το βλέμμα των “Άλλων”. Για κάποιους ανθρώπους η σεξουαλική επαφή μπορεί να είναι ψυχικά πιο απαιτητική από τον αυνανισμό. Έτσι, ο αυνανισμός είναι «καλύτερος» γιατί απαιτεί λιγότερη έκθεση στη σχέση και τον “Άλλο” και λειτουργεί ως ένας τρόπος να υπάρχει η σεξουαλικότητα χωρίς να χρειάζεται να αντιμετωπιστούν ορισμένες πλευρές της σχέσης.
7. Μπορεί ο αυνανισμός να γίνει εθισμός;
Με άλλα λόγια πότε ο αυνανισμός από απόλαυση γίνεται καταναγκασμός και το ερώτημα τίθεται καλύτερα: “Αυνανίζομαι επειδή το θέλω και το επιλέγω ή επειδή νιώθω ότι πρέπει να το κάνω για να μπορέσω να διαχειριστώ ένα δυσάρεστο συναίσθημα, την ένταση που νιώθω κλπ.”;
Στη σύγχρονη κλινική ταξινόμηση, υφίσταται η διαταραχή καταναγκαστικής σεξουαλικής συμπεριφοράς και περιγράφεται ως επίμονο μοτίβο αδυναμίας ελέγχου έντονων και επαναλαμβανόμενων σεξουαλικών παρορμήσεων ή συμπεριφορών, όταν αυτές προκαλούν σημαντική δυσφορία ή έκπτωση στη λειτουργικότητα.
Όμως, η ICD-11 κατατάσσει τη διαταραχή καταναγκαστικής σεξουαλικής συμπεριφοράς στις διαταραχές ελέγχου των παρορμήσεων και όχι στις διαταραχές λόγω εθιστικών συμπεριφορών. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει επίσης επισημάνει ότι δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα ώστε η κατάσταση να ταυτιστεί με το μηχανισμό των εθισμών σε ουσίες ή με άλλες συμπεριφορικές εξαρτήσεις.
8. Μπορεί ο αυνανισμός να προκαλέσει προβλήματα υγείας;
Ο αυνανισμός αποτελεί μια συνηθισμένη μορφή σεξουαλικής συμπεριφοράς, η οποία περιλαμβάνει τη σεξουαλική διέγερση των γεννητικών οργάνων με σκοπό την απόλαυση ή και τον οργασμό. Η σύγχρονη ιατρική βιβλιογραφία δεν θεωρεί τον αυνανισμό, όταν πραγματοποιείται με ασφαλή τρόπο και δεν παρεμβαίνει στην καθημερινή λειτουργικότητα, ως αιτία προβλημάτων υγείας. Επομένως, κοινώς θεωρούμενες απόψεις, όπως, για παράδειγμα, ότι ο αυνανισμός μπορεί να προκαλέσει μόνιμη αδυναμία, βλάβη στην ποιότητα του σπέρματος και την εκσπερμάτιση, υπογονιμότητα, σοβαρές ορμονικές διαταραχές κ.ά. δεν ισχύουν.
Ωστόσο, όπως συμβαίνει και κατά τη σεξουαλική πράξη, η πολύ έντονη ή η επαναλαμβανόμενη μηχανική διέγερση μπορεί να προκαλέσει προσωρινό ερεθισμό, ερυθρότητα, ευαισθησία ή μικρές εκδορές στην περιοχή των γεννητικών οργάνων. Ο κίνδυνος αυξάνεται όταν χρησιμοποιείται υπερβολική πίεση ή όταν δεν υπάρχει επαρκής λίπανση. Συνήθως, τέτοια συμπτώματα υποχωρούν μετά από ένα διάστημα αποχής και δεν οδηγούν σε μόνιμες επιπλοκές.
Σημαντικό ρόλο παίζει, επίσης, η υγιεινή. Η χρήση μη καθαρών αντικειμένων ή αντικειμένων που δεν προορίζονται για σεξουαλική χρήση μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο τραυματισμού ή λοίμωξης. Για τον λόγο αυτό, συνιστάται η τήρηση βασικών κανόνων υγιεινής και η χρήση κατάλληλων σεξουαλικών βοηθημάτων, όταν αυτά χρησιμοποιούνται.
9. Μπορεί ο συχνός αυνανισμός να επηρεάσει τη σεξουαλική απόδοση;
Με βάση τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα, δεν μπορεί να υποστηριχθεί ότι ο συχνός αυνανισμός, από μόνος του, προκαλεί μείωση της σεξουαλικής απόδοσης. Οι πιθανές επιδράσεις εξαρτώνται περισσότερο από το πλαίσιο μέσα στο οποίο πραγματοποιείται η συμπεριφορά του αυνανισμού, τον τρόπο διέγερσης, τη χρονική σχέση με τη σεξουαλική επαφή, τη χρήση πορνογραφικού υλικού και, κυρίως, από ψυχολογικούς και άλλους οργανικούς παράγοντες.
Για παράδειγμα, η προσωρινή μειωμένη δυνατότητα διέγερσης σε έναν άντρα μετά την εκσπερμάτιση αποτελεί φυσιολογική αντίδραση και δεν πρέπει να συγχέεται με σεξουαλική δυσλειτουργία. Αντίστοιχα, η περιστασιακή δυσκολία στύσης δεν αποτελεί απαραίτητα ένδειξη παθολογίας.
Γενικότερα, είναι σημαντικό να αποφεύγονται οι απλουστευτικές εξηγήσεις σχετικά με τη σεξουαλική απόδοση που εξαρτάται από πολλούς ψυχολογικούς παράγοντες και δεν καθορίζεται από μία μόνο συμπεριφορά. Ιδιαίτερα για τον αυνανισμό, οι ενοχές και τα ταμπού μπορεί να είναι τόσο έντονα που να επηρεάζουν ούτως ή άλλως αρνητικά τη σεξουαλική εμπειρία. Συνεπώς, σε ορισμένες περιπτώσεις το πρόβλημα μπορεί να σχετίζεται περισσότερο με τις πεποιθήσεις και το άγχος του ατόμου σχετικά με τον αυνανισμό παρά με την ίδια τη συμπεριφορά.
10. Πότε πρέπει να ανησυχήσω και να ζητήσω βοήθεια;
Ο αυνανισμός δεν γίνεται προβληματικός απλώς και μόνο επειδή είναι συχνός. Θα πρέπει να αξιολογηθούν πολλοί άλλοι παράγοντες που έχουν σχέση με το ρόλο και την επίδρασή του στην καθημερινότητα του ατόμου προκειμένου να αναζητηθεί βοήθεια από ειδικό. Απώλεια ελέγχου, σημαντική δυσφορία, παραμέληση υποχρεώσεων, προβλήματα στις σχέσεις, σωματικοί τραυματισμοί ή επίμονες δυσκολίες στη σεξουαλική λειτουργία αποτελούν ενδείξεις ότι αξίζει να αναζητηθεί επαγγελματική συμβουλή.
Η προσέγγιση χρειάζεται να είναι απαλλαγμένη από ενοχές και στιγματισμό. Ο αυνανισμός αποτελεί μέρος της ανθρώπινης σεξουαλικής συμπεριφοράς και πρέπει να αξιολογείται μέσα στο ευρύτερο βιολογικό, ψυχολογικό και κοινωνικό πλαίσιο του κάθε ατόμου. Η αναζήτηση βοήθειας θα βοηθήσει το άτομο να κατανοήσει καλύτερα τον εαυτό του και τη σεξουαλική του λειτουργία.
Βιβλιογραφία
-Nandy, A., & Das, S. (2019). Masturbation, it’s facts & myths. International Journal of Trend in Scientific Research and Development, 3(5), 322–325. https://doi.org/10.31142/ijtsrd25273
-Coleman, E. (2003). Masturbation as a Means of Achieving Sexual Health. Journal of Psychology & Human Sexuality, 14(2–3), 5–16. https://doi.org/10.1300/J056v14n02_02
-Kaestle, C.E., Allen, K.R. (2011). The Role of Masturbation in Healthy Sexual Development: Perceptions of Young Adults. Arch Sex Behav, 40, 983–994. https://doi.org/10.1007/s10508-010-9722-0
