Όσο κι αν φαίνεται παράδοξο πολλοί άνθρωποι βιώνουν μια έντονη ανησυχία, άγχος και φόβο μόλις αρχίσουν να νιώθουν καλύτερα, βιώνουν χαρά και περνούν καλά… Μάλιστα, η συναισθηματική αυτή κατάσταση μπορεί να βιώνεται και σωματικά με κάποιο σύμπτωμα ή πόνο στο σώμα που ακολουθεί τη σκέψη “… πολύ χάρηκα, δεν μπορεί … κάτι κακό θα συμβεί … θα έρθει μια συμφορά”. Σε πολλές περιπτώσεις η συναισθηματική αυτή κατάσταση υποδεικνύει ότι το άτομο έχει βιώσει τραυματικές εμπειρίες κατά την παιδική ή εφηβική ηλικία στις οποίες μια καλή εμπειρία έχει συνδεθεί με κάτι κακό ή ένα σοκ. Έτσι, έχει συνδέσει τη χαρά με αρνητικά συναισθήματα και απογοήτευση και μπορεί να έχει αρχίσει να καλλιεργεί την πεποίθηση: “… καλύτερα να μην χαίρομαι πολύ για να μην πονέσω μετά”…
Παράλληλα, μπορεί να έβλεπε και τους άλλους γύρω του, σε μια διαρκή κατάσταση μιζέριας και αυτο-λύπησης, σαν αυτό να ήταν κάτι “φυσικό” κι, έτσι, έχει μάθει ότι η “δυστυχία” μπορεί να αποτελεί και μια απλή καθημερινότητα… Εάν νιώσει κάτι διαφορετικό του φαίνεται παράξενο και σίγουρα μη οικείο…
Επιπλέον το άτομο που φοβάται τη χαρά και αυτο-υπονομεύεται στη ζωή του νιώθει ότι με αυτό τον τρόπο διατηρεί και έναν έλεγχο: χλιαρά αλλά σταθερά! Ελέγχει έτσι το απρόβλεπτο και ένα νέο πιθανό σοκ που μπορεί να επέλθει ξαφνικά και να τα γκρεμίσει όλα…
Σε μια ψυχοδυναμική θεώρηση η αυτο-υπονόμευση λειτουργεί ως άμυνα απέναντι στο φόβο της απογοήτευσης, της απώλειας ή της απόρριψης. Το άτομο προτιμά να προκαλέσει το αρνητικό αποτέλεσμα παρά να το βιώσει παθητικά.
Η ενοχή είναι το καθοριστικό συναίσθημα που οδηγεί στην αυτο-υπονόμευση και, λίγο έως πολύ, όλοι κάποια στιγμή έχουμε βιώσει στιγμές που κάτι καλό νιώθουμε στη ζωή μας αλλά, παράλληλα, ξυπνά μέσα μας και ανησυχία, νιώθουμε άσχημα που νιώθουμε καλά κλπ. Εκεί, λοιπόν, μπορεί να κινηθούμε με αυτο-υπονόμευση προκειμένου να απαλλαγούμε από τις ενοχές σαμποτάροντας τον εαυτό μας και τη χαρά που νιώθουμε.
Σκέψεις αρχίζουν και κυκλώνουν το μυαλό:
“Αν είμαι πολύ καλά, κάτι κακό θα συμβεί”.
“Δεν κρατάνε για πάντα τα καλά”.
“Δεν μου αξίζει”.
Και αντίστοιχες συμπεριφορές ακολουθούν όταν κάτι καλό έχει συμβεί:
-Διαλέγουμε λάθος ανθρώπους
-Δημιουργούμε συγκρούσεις χωρίς λόγο
-Καθυστερούμε ευκαιρίες
-Εγκαταλείπουμε στόχους λίγο πριν πετύχουμε.
Στον πυρήνα του φόβου της ευτυχίας υπάρχει συχνά μια βαθιά εσωτερική πεποίθηση: “Δεν αξίζω”. Αν ένας άνθρωπος έχει μεγαλώσει με συναισθηματική στέρηση, κριτική ή απόρριψη μπορεί ασυνείδητα να έχει συνδέσει τη χαρά με κάτι που πρέπει να κερδηθεί ή να πληρωθεί. Έτσι, όταν η χαρά έρχεται χωρίς τίμημα δημιουργεί ενοχή. Και η ενοχή οδηγεί στην αυτο-καταστροφή.
Ίσως τελικά δεν φοβόμαστε την ευτυχία, αλλά αυτό που μπορεί να γίνουμε ή να προκύψει στη ζωή μας αν σταματήσουμε να σαμποτάρουμε τον εαυτό μας, τη χαρά και την ευτυχία. Και αυτό απαιτεί κάτι βαθύτερο από αισιοδοξία: αυτο-συμπόνοια!
