Η έκφραση “νιώθω διαφορετικός” λέγεται συχνά από ανθρώπους που νιώθουν ότι δεν συμβαδίζουν με τους άλλους και οι σκέψεις, τα συναισθήματα ή και ο τρόπος ζωής τους δεν ταυτίζονται με της πλειοψηφίας… Νιώθουν σαν να μην “χωράνε” πουθενά και ότι δεν μπορούν να ταυτιστούν με τους άλλους… Συχνά μπορεί να φαίνονται παράξενοι ή περίεργοι όταν λένε πως νιώθουν και τι σκέφτονται… Όταν κάτι είναι πολύ ενδιαφέρον εκείνοι μπορεί να βαριούνται να το ακούσουν έστω και για ένα δευτερόλεπτο… Κι εκεί που όλοι συμφωνούν, εκείνοι διαφωνούν… Μόνο εγώ τα βλέπω τόσο “διαστρεβλωμένα”, μπορεί να σκέφτονται… “Μα γιατί είμαι τόσο διαφορετικός”;
Η αίσθηση της διαφορετικότητας όμως δεν βιώνεται με τον ίδιο τρόπο από όλους. Στο σημείο αυτό επέρχεται η διάκριση της διαφορετικότητας που βιώνεται επώδυνα ή δημιουργικά και αφορά τον τρόπο με τον οποίο το άτομο νοηματοδοτεί και διαχειρίζεται αυτή την κατάσταση.
Στην πρώτη περίπτωση η διαφορετικότητα βιώνεται τραυματικά με συναισθήματα απόρριψης, ντροπής ή εσωτερικής ανεπάρκειας. Το άτομο νιώθει ότι η διαφορετικότητά του το απομακρύνει από τους άλλους και ότι “δεν χωρά” πουθενά. Η διαφορά του γίνεται αντιληπτή ως εμπόδιο σύνδεσης και ερμηνεύεται ως προσωπικό έλλειμμα. Αποτέλεσμα είναι η αίσθηση μοναξιάς και η κοινωνική απόσυρση.
Αντίθετα, όταν η διαφορετικότητα βιώνεται με δημιουργικό τρόπο το άτομο καταφέρνει να ενσωματώσει τη διαφορά του στην αυτο-αντίληψή του ως στοιχείο νοήματος και αυθεντικότητας. Σε αυτή την περίπτωση, η διαφορετικότητα δεν αναιρεί την ανάγκη του ανήκειν, αλλά επαναπροσδιορίζει τους όρους της και το άτομο δεν επιδιώκει πλέον την ένταξη μέσω της ομοιότητας αλλά μέσω της ουσιαστικής σύνδεσης.
Καθοριστικό ρόλο στη μετάβαση από τη διαφορετικότητα που βιώνεται με οδύνη στη δημιουργική διαφορετικότητα παίζει, βέβαια, η αναγνώριση από τους άλλους αλλά και ενδο-ψυχικά, ιδιαίτερα όταν το άτομο είναι σε νεαρή ηλικία. Η αίσθηση ότι οι άλλοι γύρω του μπορούν να τον βλέπουν πραγματικά και βαθιά για αυτό που είναι και χωρίς να τον κατηγοριοποιούν αποτελεί σημαντική αίσθηση αποδοχής και θέτει τις βάσεις για να μπορέσει και ο ίδιος να σταθεί απέναντι στη διαφορά του χωρίς ντροπή και αυτο-υποτίμηση.
Η διαφορετικότητα δεν είναι λοιπόν από μόνη της ούτε πρόβλημα ούτε προνόμιο. Η ψυχολογική της επίδραση εξαρτάται από το περιβάλλον, τις σχέσεις και τον τρόπο με τον οποίο το άτομο μαθαίνει να σχετίζεται με τη μοναδικότητά του.
