Πότε μια σχέση έχει πραγματικά τελειώσει; Γιατί δυσκολευόμαστε να αποχωριστούμε έναν δεσμό, ακόμη κι όταν αναγνωρίζουμε τις δυσκολίες του;
Συχνά ακούμε ανθρώπους γύρω μας να βιώνουν μια κατάσταση στη σχέση με τον/ην ερωτικό/ή τους σύντροφο όπου δεν μπορούν να καταλάβουν τι θέλουν, αν επιθυμούν να συνεχίσουν τη σχέση ή να δώσουν ένα τέλος, αν ο/η σύντροφός τους νιώθει το ίδιο, τι μπορεί να φταίει και πότε αλήθεια χάνουν το χρόνο τους και η σχέση έχει πραγματικά τελειώσει… Ποια είναι τα σημάδια που θα τους βοηθούσαν να αναγνωρίσουν τι να κάνουν;
-Ο χωρισμός ως μια εσωτερική ψυχική διεργασία
Είναι σημαντικό να διασαφηνιστεί και να κατανοηθεί εξαρχής ότι ένας χωρισμός είναι μια εσωτερική ψυχική διεργασία και δεν σηματοδοτείται απαραίτητα από ένα διαζύγιο ή μια πράξη ή διαδικασία γενικότερα της εξωτερικής πραγματικότητας. Για παράδειγμα, μπορεί δύο σύντροφοι να είναι μαζί, να ζουν μαζί ενώ ψυχικά έχουν ουσιαστικά ήδη χωρίσει. Με άλλα λόγια, η συναισθηματική και ψυχική επένδυση στη σχέση έχουν ήδη αρχίσει να αποσύρονται.
Όπως μπορεί, επίσης, να έχουμε χωρίσει αλλά ο “Άλλος” να “κατοικεί” μέσα μας και να ζει ακόμη στην ψυχή μας και την καθημερινότητά μας. Ουσιαστικά να εξακολουθεί να υπάρχει έντονα στον εσωτερικό μας κόσμο. Είτε γιατί εμείς δεν επιθυμούσαμε το χωρισμό οπότε είμαστε ακόμη δεμένοι μαζί του/ης ή, κυρίως, γιατί δεν μπορούμε να τον/ην αποχωριστούμε και δεν γνωρίζουμε πώς να ζήσουμε χωρίς αυτόν/η.
-Δεν καταλαβαίνουμε ότι μια σχέση έχει πραγματικά τελειώσει γιατί δυσκολευόμαστε να μπούμε σε διαδικασία πένθους
Στο σημείο αυτό έρχεται και ένα δεύτερο σημάδι που χρειάζεται να παρατηρήσουμε είτε μόνοι μας είτε με την βοήθεια της συνειδητοποίησης μέσα από μια ψυχοθεραπεία. Μπορεί να μην μπορούμε να καταλάβουμε ότι η σχέση μας έχει πραγματικά τελειώσει γιατί φοβόμαστε να μπούμε στη διαδικασία πένθους που φέρνει ένας χωρισμός και είναι συνήθως επώδυνη. Δεν αντέχουμε τη διαδικασία του χωρισμού, το “ξεκόλλημα’ από τον άλλον με απλά λόγια, που δημιουργεί μελαγχολία, πόνο, μια αίσθηση ότι ζούμε κάτι αβάσταχτο. Ο χωρισμός δεν ολοκληρώνεται απαραίτητα τη στιγμή που δύο άνθρωποι αποφασίζουν να μην είναι πλέον μαζί. Μπορεί, λοιπόν, μια σχέση να έχει πραγματικά τελειώσει αλλά εμείς να μην αντέχουμε να μπούμε στη διαδικασία του πένθους που συνοδεύει το τέλος.
-Δεν αποχωριζόμαστε μόνο έναν άνθρωπο
Όταν μια ερωτική σχέση τελειώνει, δεν χάνουμε μόνο την παρουσία ενός συγκεκριμένου ανθρώπου. Συχνά χάνουμε και όσα είχαμε συνδέσει μαζί του: μια επιθυμητή εκδοχή του εαυτού μας, την προσδοκία μιας κοινής ζωής, την αίσθηση ότι ανήκουμε κάπου, την ελπίδα ότι θα αγαπηθούμε με έναν συγκεκριμένο τρόπο αλλά και πολλά άλλα θέματα της καθημερινότητας, τον κοινωνικό περίγυρο κ.ά.
Αν μεταφέρουμε αυτή τη σκέψη και στο γεγονός του χωρισμού, γίνεται κατανοητό γιατί η απόφαση ότι η σχέση μας έχει πραγματικά τελειώσει δεν αρκεί πάντοτε για να ολοκληρωθεί και η εσωτερική διεργασία του αποχωρισμού: μπορεί να μην θέλουμε να δεχτούμε ότι θα αποχωριστούμε και όλα όσα είχαμε συνδέσει μαζί του/ης στη ζωή μας!
-Η επανάληψη παλαιότερων σχεσιακών μοτίβων
Πολλές φορές κάνουμε μια σχέση επειδή αγαπάμε κάποιον, περνάμε καλά κοκ. αλλά επειδή, παράλληλα, ενεργοποιούνται παλαιότερες εμπειρίες και ασυνείδητες προσδοκίες. Έτσι, αυτό που μας δυσκολεύει στο να αποχωριστούμε τη σχέση δεν είναι μόνο η αγάπη που αισθανόμαστε για τον/ην συγκεκριμένο/η σύντροφο. Αλλά και η ελπίδα ότι αυτή τη φορά θα εκπληρωθούν οι προσδοκίες μας και θα συμβεί κάτι διαφορετικό! Για παράδειγμα, ότι “θα ζήσω με κάποιον με τον οποίο δεν θα τσακωνόμαστε συνέχεια όπως έκαναν οι γονείς μου” ή ότι “θα έχω έναν σύντροφο που θα μου είναι πιστός και δεν θα με κάνει να ζηλεύω συνέχεια”, “ότι εκείνος που δεν ήταν διαθέσιμος θα γίνει τελικά διαθέσιμος”…
Η ελπίδα ότι μαζί με τον/ην σύντροφό μας θα διορθωθεί κάτι παλαιότερο μέσα μας μπορεί να μην μας βοηθά να συνειδητοποιήσουμε ότι η σχέση έχει πραγματικά τελειώσει.
-Η αγάπη δεν εξαφανίζεται απαραίτητα μαζί με τη σχέση
Η ολοκλήρωση ενός δεσμού δεν σημαίνει ότι ο άλλος γίνεται ασήμαντος ή ότι δεν συνεχίζουμε να τον αγαπάμε και να νοιαζόμαστε γι’ αυτόν. Πολλές φορές, όμως, αυτή η συναισθηματική κατάσταση μας μπερδεύει και λέμε “…αφού τον αγαπάω…”. Κι έτσι δεν μπορούμε να καταλάβουμε ότι μια σχέση έχει πραγματικά τελειώσει. Είναι, όμως, λογικό να υπάρχει ακόμη αγάπη για έναν άνθρωπο με τον οποίο ζήσαμε μαζί κάποια πράγματα. Μπορεί να νιώθουμε πλέον και “συγγενείς” μαζί του/ης κι αυτό μας μπερδεύει…
Η απόφαση ότι μια σχέση έχει τελειώσει δεν προϋποθέτει να μετατραπεί ο άλλος σε έναν άνθρωπο που δεν αγαπήσαμε ποτέ ή που τελικά δεν άξιζε τίποτα. Προϋποθέτει τη δυνατότητα να αντέξουμε μια πιο σύνθετη πραγματικότητα: ότι κάποιος μπορεί να υπήρξε σημαντικός για εμάς, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι πρέπει να παραμείνει σύντροφός μας και να υπάρχει η παρουσία του/ης και στο μέλλον μας.
Αυτές οι μετατοπίσεις δεν ακολουθούν πάντοτε μια γραμμική πορεία. Μια επέτειος, μια ανάμνηση ή μια νέα πληροφορία μπορεί να επαναφέρει τη θλίψη ή τη νοσταλγία. Αυτό δεν σημαίνει αναγκαστικά ότι έχουμε επιστρέψει στο σημείο μηδέν.
Η επεξεργασία της απώλειας δεν είναι μια ευθεία διαδρομή προς την αδιαφορία. Είναι μια διαδικασία μέσα από την οποία αλλάζει σταδιακά η σχέση μας με αυτό που “χάθηκε”.
-Τι μπορούμε να παρατηρήσουμε μέσα στην καθημερινότητα της σχέσης:
*Η συναισθηματική σύνδεση έχει αποδυναμωθεί
Ένα από τα πρώτα σημάδια ότι μια σχέση βρίσκεται σε κρίση είναι η σταδιακή υποχώρηση της συναισθηματικής εγγύτητας. Οι συζητήσεις περιορίζονται στα πρακτικά ζητήματα, η περιέργεια για τον εσωτερικό κόσμο του άλλου μειώνεται και η ανάγκη για ουσιαστική επικοινωνία υποχωρεί.
Δεν πρόκειται απλώς για τη μείωση του ενθουσιασμού που συχνά συνοδεύει τα πρώτα στάδια μιας σχέσης. Η οικειότητα φυσιολογικά μεταβάλλεται με τον χρόνο. Το ανησυχητικό στοιχείο είναι όταν χάνεται σταθερά η διάθεση για επικοινωνία, κατανόηση και συναισθηματική επαφή.
*Οι συγκρούσεις επαναλαμβάνονται χωρίς ουσιαστική αλλαγή
Όταν δύο σύντροφοι διαρκώς τσακώνονται σημαίνει ότι δεν έχουν τελικά βρει έναν τρόπο να διαχειρίζονται εποικοδομητικά τη διαφορετικότητά τους. Συνήθως, σε μια σχέση προσπαθούμε να κάνουμε τον άλλον ίδιο με εμάς ή να πάμε εμείς πιο κοντά σε αυτό που θέλει ο άλλος προκειμένου να διατηρήσουμε τη σχέση. Έτσι, λοιπόν, χάνουμε τον εαυτό μας και τις επιθυμίες μας ή τα χάνει ο άλλος και καταπιέζεται μαζί μας.
Είναι σημαντικό να αποδεχόμαστε τη διαφορετικότητα του άλλου και όταν οι ίδιες συγκρούσεις επαναλαμβάνονται χωρίς ουσιαστική επεξεργασία, η σχέση μπορεί να εγκλωβιστεί σε έναν φαύλο κύκλο: Ο ένας να διεκδικεί περισσότερη εγγύτητα, ο άλλος να αποσύρεται· η απόσυρση εντείνει την ανασφάλεια και η ανασφάλεια οδηγεί σε ακόμη μεγαλύτερη διεκδίκηση.
Το σημαντικό, όμως, είναι αν οι σύντροφοι μπορούν να αναγνωρίσουν το επαναλαμβανόμενο μοτίβο και να προσπαθήσουν να το αλλάξουν. Όταν η προσπάθεια απουσιάζει σταθερά, η σχέση κινδυνεύει να μετατραπεί σε μια επανάληψη του ίδιου αδιεξόδου.
*Η προσπάθεια διατήρησης της σχέσης είναι μονόπλευρη
Σε μια σχέση δεν μπορεί μόνο ο ένας να προσπαθεί και ο άλλος να παραμένει σταθερά απών ή αδιάφορος. Μερικές φορές, η επιμονή δεν αφορά μόνο τον φόβο της απώλειας ενός αγαπημένου προσώπου. Συνδέεται και με την ελπίδα ότι, αν προσπαθήσουμε αρκετά, ο άλλος θα μας επιλέξει τελικά με τον τρόπο που επιθυμούμε.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε προσπάθεια διάσωσης μιας σχέσης είναι προβληματική. Σημαίνει ότι χρειάζεται να διακρίνουμε την αμοιβαία προσπάθεια από την εξαντλητική προσπάθεια να κρατήσουμε μόνοι μας ζωντανό έναν δεσμό ενώ έχει πραγματικά τελειώσει.
*Η ελπίδα ότι ο άλλος θα αλλάξει υπερισχύει της πραγματικότητας
Ένα ακόμη σημάδι είναι όταν παραμένουμε σε μια σχέση περισσότερο προσκολλημένοι σε αυτό που ελπίζουμε ότι θα γίνει ο άλλος, παρά σε αυτό που πραγματικά είναι σήμερα και βιώνουμε μέσα στην καθημερινότητά μας μαζί του. Συχνά, επενδύουμε συναισθηματικά στην προσδοκία ότι ο σύντροφός μας θα αλλάξει, θα αναγνωρίσει τις ανάγκες μας ή θα συμπεριφερθεί διαφορετικά. Αυτή η προσκόλληση μπορεί να συνδέεται με βαθύτερες ανάγκες και ασυνείδητες επιθυμίες μας. Όταν, όμως, η ελπίδα αντικαθιστά συστηματικά την πραγματικότητα, δυσκολευόμαστε να δούμε τη σχέση όπως πραγματικά είναι.
*Η σχέση δεν προσφέρει πλέον χώρο για αμοιβαιότητα και κοινή εξέλιξη
Μέσα στην πορεία του χρόνου δύο άνθρωποι δεν εξελίσσονται πάντα με τον ίδιο τρόπο ή ρυθμό. Μπορεί, πράγματι, οι δύο σύντροφοι να εξελιχθούν με έναν τρόπο που δεν μπορούν πλέον να συμβαδίσουν σε μια κοινή πορεία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι δύο άνθρωποι πρέπει να είναι ίδιοι, αλλά να μπορούν να αναγνωρίζουν τη διαφορετικότητά τους και να δημιουργούν έναν κοινό χώρο στον οποίο χωρούν και οι δύο.
Μερικές φορές, η αποδοχή ότι μια σχέση έχει πραγματικά τελειώσει δεν σημαίνει ότι η αγάπη απέτυχε αλλά δεν αρκεί για να εξασφαλίσει ένα κοινό χώρο για αμοιβαιότητα και κοινή εξέλιξη.
Συνοψίζοντας είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε ότι έχουμε να κάνουμε ουσιαστικές συζητήσεις με τον εαυτό μας και την “αλήθεια” που υπάρχει μέσα μας εάν θέλουμε να καταλάβουμε αν η σχέση μας έχει πραγματικά τελειώσει. Ας σταματήσουμε να εστιάζουμε στον “Άλλον” και στα λάθη που πιθανόν κάνει και μας ενοχλούν και ας δούμε μέσα μας, σε μια ευρεία δυναμική, τους παράγοντες που προαναφέρθηκαν.
Η προσπάθεια “διάσωσης” μιας σχέσης δεν μπορεί να κρατά αιώνια. Έχουμε σίγουρα δώσει αρκετά περιθώρια χρόνου και τώρα πρέπει να πάρουμε μια απόφαση. Η διαδικασία αυτή είναι επώδυνη αλλά ακόμη πιο εξουθενωτική και άσκοπη είναι η ατέρμονη συνέχιση μιας σχέσης που δεν μας προσφέρει χαρά και δύναμη για να συνεχίζουμε να ζούμε!
Μπορείτε, επίσης, να διαβάσετε τα άρθρα του psychologynet:
-Τι σημαίνει πραγματικά αγάπη σε μία σχέση;
Βιβλιογραφικές αναφορές:
–Kernberg, O. F. (2010). Some observations on the process of mourning. The International Journal of Psychoanalysis, 91(3), 601–619.https://doi.org/10.1111/j.1745-8315.2010.00286.x
-Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2022). An attachment perspective on loss and grief. Current Opinion in Psychology, 45, 101283. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2021.11.003
-Sbarra, D. A., & Borelli, J. L. (2019). Attachment reorganization following divorce: Normative processes and individual differences. Current Opinion in Psychology, 25, 71–75. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2018.03.008
