Το ερώτημα αυτό έχει προφανώς τεθεί πολλές φορές από συντρόφους που έχουν πληγωθεί πολύ κι έχει ανατραπεί η ζωή τους από την αποκάλυψη της απιστίας του συντρόφου τους: “Γιατί να το κάνει αυτό;”, είναι το ερώτημα που γεννάται και, σε αυτό το άρθρο, καλούμαστε να διερευνήσουμε τους λόγους για τους οποίους μπορεί να συμβαίνει η ανδρική απιστία και τι μπορεί να σημαίνει για τη σχέση. Πέραν αυτού, στη σύγχρονη εποχή, με τα σημερινά πολιτισμικά δεδομένα και σε κοινωνίες με μεγαλύτερη ισότητα των δύο φύλων, η ψυχολογία της απιστίας εξαρτάται περισσότερο από πολλούς άλλους παράγοντες παρά από το φύλο.
“Γιατί, όμως, να το κάνει αυτό”; Το ερώτημα παραμένει καθώς και η ανάγκη αναζήτησης νοήματος σε μια πράξη που έχει πληγώσει τόσο βαθιά… Ας προσπαθήσουμε, λοιπόν, να απαντήσουμε…
Ελλείμματα και δυσκολίες στη σχέση
Η πρώτη προφανής απάντηση είναι, βέβαια, τα ελλείμματα και οι δυσκολίες στη σχέση του ζευγαριού που μπορούν να οδηγήσουν στην αναζήτηση εκπλήρωσης των αναγκών που προκύπτουν. Αυτή θα μπορούσε να θεωρηθεί και μια αναμενόμενη και υγιής αντίδραση στην περίπτωση που τα προβλήματα και τα ελλείμματα της υπάρχουσας σχέσης έχουν ήδη τεθεί, έχει μεσολαβήσει μια περίοδος συζήτησης, προσπάθειας και επανεκκίνησης αλλά η κατάσταση δεν έχει αλλάξει… Σε αυτή την περίπτωση, η απιστία μπορεί να είναι και ένας εύκολος δρόμος, μια γέφυρα, σε έναν επερχόμενο χωρισμό.
Το πρόβλημα είναι ότι πολλές φορές η απιστία έρχεται για να αποφευχθεί η αντιμετώπιση του κύριου προβλήματος που είναι τα ελλείμματα της σχέσης και η δυσκολία επικοινωνίας και διαχείρισής τους μέσα στη σχέση. Εκεί βασίζεται και η γνωστή λαϊκή έκφραση ότι η εξωσυζυγική σχέση μπορεί ουσιαστικά να κρατά έναν γάμο όρθιο, ανεκτό, κουκουλώνοντας τα προβλήματα κάτω από το χαλί!
Με αυτό τον τρόπο, βέβαια, και η καθημερινή κοροϊδία, τα ψέματα και η διπλή ζωή ουσιαστικά αποτελούν έναν έμμεσο τρόπο έκφρασης θυμού και επιθετικότητας απέναντι στη σύντροφο: έναν τρόπο εκδίκησης σε μια κατάσταση ομηρίας! Μόνο που η ομηρία αυτή συντηρείται από τον ίδιο τον άντρα και την αδυναμία του να ξεκαθαρίσει την κατάσταση. Είναι σημαντικό να τονιστεί εδώ η έκδηλη έλλειψη σεβασμού προς τη σύντροφο μέσα από τη συνεχή κοροϊδία με καθημερινά ψέμματα. Παράλληλα, με αυτό τον τρόπο, η σύντροφος καλείται να κάνει και τη “βρώμικη δουλειά” αντιδρώντας στην απιστία ενώ θα έπρεπε ο ίδιος ο άντρας να της έχει πει ότι δεν είναι πια ευτυχισμένος στη σχέση τους και επιθυμεί να αποχωρήσει.
Η απιστία ως τρόπος διαχείρισης ενδοψυχικών συγκρούσεων
Η απιστία, όπως και κάθε συμπεριφορά, φέρει μια ψυχική ιστορία και ένα υπόβαθρο που έχει νόημα σε ψυχικό επίπεδο. Πώς μπορούμε λοιπόν να δούμε την ανδρική απιστία μέσα από αυτό το πρίσμα;
–Φόβος εγγύτητας & οικειότητας
Όσο μεγαλύτερη γίνεται η εγγύτητα και η συναισθηματική οικειότητα στη σχέση του ζευγαριού τόσο αυξάνεται και το άγχος. Σε αυτή την περίπτωση, ο άντρας μπορεί να βιώνει την εγγύτητα/οικειότητα ως απώλεια αυτονομίας, εξάρτηση ή αίσθηση ευαλωτότητας. Εδώ, λοιπόν, η απιστία έρχεται να λειτουργήσει ως άμυνα στο έντονο άγχος που διακινείται και να “σπάσει” την εγγύτητα τοποθετώντας ένα τρίτο πρόσωπο ανάμεσα στο ζευγάρι. Με αυτό τον τρόπο, έρχεται και πάλι ένας ενθουσιασμός και μια αναζωογόνηση που ουσιαστικά καλύπτει την απειλή μιας βαθύτερης σύνδεσης στη συντροφική σχέση.
–Διάσπαση αγάπης & επιθυμίας
Σε αυτή την περίπτωση, ο άντρας δεν μπορεί να ενώσει ψυχικά την αγάπη με τη σεξουαλική επιθυμία. Με άλλα λόγια, η γυναίκα που αγαπά δεν μπορεί να γίνει και αντικείμενο έντονης ερωτικής επιθυμίας. Έτσι, εμφανίζεται η ανάγκη για δύο διαφορετικές σχέσεις. Η απιστία, σε αυτές τις περιπτώσεις, λειτουργεί ως τρόπος διατήρησης της σεξουαλικής επιθυμίας χωρίς να απειλείται η εξιδανικευμένη εικόνα της συντρόφου.
Η δυναμική αυτή έχει συνδεθεί με πρώιμες ψυχικές συγκρούσεις και με τον ασυνείδητο διαχωρισμό ανάμεσα στη «γυναίκα που αγαπιέται» και στη «γυναίκα που επιθυμείται». Πρόκειται για έναν μηχανισμό διάσπασης που περιορίζει την ικανότητα ενσωμάτωσης της τρυφερότητας και του ερωτισμού στην ίδια σχέση (η γυναίκα ως Παναγία/μητέρα/σύζυγος ή Πόρνη (Madonna-Whore Complex).
–Ναρκισσιστική επιβεβαίωση
Στην περίπτωση αυτή, η ερωμένη έρχεται για να προσφέρει επιβεβαίωση στη χαμηλή αυτοπεποίθηση και εικόνα εαυτού ή σε μια κρίση ηλικίας στην οποία ο άντρας νιώθει ότι μένει πίσω… Η κατάκτηση προσφέρει προσωρινή ανακούφιση από αισθήματα ανεπάρκειας ή εσωτερικού κενού. Γι’ αυτό και η επιθυμία δεν αφορά πάντοτε το άλλο πρόσωπο αλλά την εικόνα εαυτού που αυτό αντανακλά και την επιβεβαίωση της προσωπικής αξίας. Ωστόσο, επειδή αυτή η επιβεβαίωση προέρχεται από μια εξωτερική πηγή, η ανακούφιση είναι συνήθως προσωρινή και χρειάζεται να επαναλαμβάνεται.
–Η απιστία ως επανάληψη πρώιμων σχεσιακών μοτίβων
Οι πρώτες σχέσεις του ατόμου με τις γονεϊκές μορφές διαμορφώνουν εσωτερικά πρότυπα βάσει των οποίων χτίζει την εικόνα για τον εαυτό του, τους άλλους αλλά και τις διαπροσωπικές του σχέσεις. Τα πρότυπα αυτά μπορεί ασυνείδητα να επαναλαμβάνονται μέσα από τις επιλογές συντρόφων και τον τρόπο με τον οποίο σχετίζεται κανείς σε μια σχέση.
Σε αυτό το πλαίσιο, η απιστία μπορεί να αναπαράγει οικογενειακά πρότυπα, τραύματα, ασυνείδητες συγκρούσεις, την ανάγκη τριγωνοποίησης της σχέσης, ή εκπλήρωσης επιθυμιών από την παιδική ηλικία. Η επανάληψη αυτή δεν γίνεται συνειδητά αλλά αποτελεί προσπάθεια ψυχικής επεξεργασίας των άλυτων αυτών συγκρούσεων. Για παράδειγμα, ένας άντρας που έχει μεγαλώσει σε μια οικογένεια όπου ο πατέρας διατηρούσε εξωσυζυγικές σχέσεις ή όπου η απιστία αποτελούσε ένα “σιωπηρό” αλλά επαναλαμβανόμενο μοτίβο μπορεί να έχει εσωτερικεύσει ασυνείδητα αυτή τη μορφή “σχετίζεσθαι”. Χωρίς να επιδιώκει συνειδητά να μιμηθεί τον πατέρα του, ενδέχεται να επαναλαμβάνει παρόμοιες συμπεριφορές σε δικές του σχέσεις, ιδιαίτερα όταν έρχεται αντιμέτωπος με δικές του συγκρούσεις, ματαίωση ή φόβο δέσμευσης. Η επανάληψη αυτή δεν είναι ότι είναι μοιραία ή αναπόφευκτη αλλά μπορεί να αποτελεί μια ασυνείδητη προσπάθεια επεξεργασίας πρώιμων σχεσιακών μοτίβων που δεν έχουν δουλευτεί σε ψυχικό επίπεδο.
Η σημασία της απιστίας για τη γυναίκα
Με παρόμοιο τρόπο η ανδρική απιστία διακινεί ασυνείδητους μηχανισμούς και παλαιότερα τραύματα και στη γυναίκα η οποία καλείται να μπορέσει να “δει” καθαρά τη σημασία της προδοσίας που έχει βιώσει.
Όπως γίνεται αντιληπτό από τα προαναφερθέντα η απιστία του συντρόφου δεν σημαίνει πάντα έλλειψη αγάπης αλλά, μπορεί, κυρίως, ελλείμματα του ίδιου και άμυνες προκειμένου να “αντέξει” τη δέσμευση στη σχέση, τον ίδιο του τον εαυτό “μέσα” στη σχέση κοκ. Μπορεί, βέβαια, ένας άντρας να είναι απλά εγωκεντρικός και χωρίς ενσυναίσθηση για τις ανάγκες των άλλων ή ηθικές αρχές που να τον δεσμεύουν να τις ακολουθήσει. Γι’ αυτό και είναι σημαντικό να τονιστεί ότι η κατανόηση των ασυνείδητων κινήτρων της απιστίας δεν αναιρεί την προσωπική ευθύνη για τις επιλογές και τις συνέπειές τους. Η απόφαση για εξωσυζυγική εμπλοκή παραμένει ατομική και συνεπάγεται προσωπική ευθύνη.
Παρόλα αυτά, η γυναίκα καλείται να νοηματοδοτήσει με τον τρόπο που η ίδια θα επιλέξει και “αντέχει” το ναρκισσιστικό πλήγμα και την προδοσία που έχει βιώσει. Έχει μεγάλη σημασία η νοηματοδότηση αυτή να την βοηθήσει να προχωρήσει και να εξελιχθεί η ίδια στη ζωή της με τρόπους που επιθυμεί και να μην αναλωθεί σε άσκοπες συγκρίσεις, συγκρούσεις και αγωνίες που θα μπλοκάρουν την ατομική της εξέλιξη και ευτυχία! Στην ψυχοθεραπεία ζεύγους όπου καλούμαστε να διαχειριστούμε την αποκάλυψη και τις συνέπειες της απιστίας του συντρόφου, δίνεται μεγάλη σημασία στη διαδικασία αυτή γιατί μόνο έτσι μπορεί και η σύντροφος να δώσει όχι δικαιολογίες ή συγχώρεση αλλά σωστές ερμηνείες. Αυτό έχει να κερδίσει και η ίδια, σε αυτή την περίπτωση, για να μπορέσει να προχωρήσει δυνατή και ελεύθερη μπροστά και όχι διαλυμένη!
